Jan van der Laan, oprichter The Datafather: "Je ontslaat je toekomst"
Opinie
De afgelopen maanden zien we een opvallende trend op de arbeidsmarkt. Steeds meer organisaties draaien de kraan voor juniorfuncties dicht. Niet vanwege economische krimp, maar omdat kunstmatige intelligentie taken sneller en goedkoper uitvoert. Wat wordt gepresenteerd als technologische vooruitgang, is in werkelijkheid een strategische keuze over wie we nog een plek gunnen in onze organisaties. En precies daar maken we een historische denkfout.
We kijken naar AI en vragen ons af: “Welke banen kunnen we schrappen?” Terwijl de enige vraag die er echt toe doet is: “Welke menselijke kwaliteiten laten we nu onbenut?”
Toen de stoommachine de Industriële Revolutie ontketende, was deze machine op zichzelf niet het succesverhaal. Het echte succes zat in het herontwerpen van de fabrieksvloer, het herontwerpen van werk. Vandaag maken we de fout om een hypermoderne AI-motor in een organisatie-ontwerp uit de vorige eeuw te proppen. We ontslaan junioren omdat machines hun taken sneller uitvoeren, en zetten daarmee de architecten van onze eigen toekomst buiten de deur.
Kijk naar IKEA. Hun chatbot ‘Billy’ nam niet simpelweg banen over; hij nam routinetaken over. De medewerkers op de klantenservice hadden echter kwaliteiten die een machine nooit zal bezitten: een oog voor sfeer, inlevingsvermogen in hoe mensen wonen en de kracht om van een huis een thuis te maken.
IKEA begreep dit fundamentele verschil. Ze ontsloegen niemand, maar zetten deze menselijke kwaliteiten in op werk dat ‘leuker’ is en meer waarde toevoegt: interieuradvies. Het resultaat? De machine deed het saaie werk, de mens deed het creatieve werk, en de omzet steeg met 1,3 miljard euro. Dat is geen platte kostenbesparing; dat is groei door strategisch ontwerp.
In de rest van de markt zien we helaas vaak het omgekeerde. We draaien de kraan voor junioren dicht, terwijl juist zij met AI-ondersteuning de grootste sprong kunnen maken. Onderzoek laat zien dat junioren met AI-ondersteuning tot wel 34% sneller productief zijn.
Maar we moeten ze niet aannemen om ‘vlieguren te maken’ op routinewerk dat AI prima aankan. We moeten junior-rollen herontwerpen naar werk waarin oordeelsvorming centraal staat. De junior van 2026 is de sceptische partner van AI: degene die output valideert, context bewaakt en hallucinaties herkent voordat ze schade aanrichten.
Wie nu stopt met junior-instroom, creëert een structureel probleem. AI vervangt routine, maar AI kan niet mentoren of strategisch leiden. Zonder junioren vandaag zijn er morgen geen senioren. Zo ontstaat een ‘broken rung’ op de carrièreladder die organisaties jarenlang achtervolgt.
Dit is geen vrijblijvend advies. Vanaf augustus 2026 verplicht de EU AI Act organisaties om aantoonbaar menselijk toezicht in te bouwen bij AI-systemen die impact hebben op mensenlevens, zoals werving en promotie. Wie junioren wegbezuinigt, snijdt precies de groep weg die dit toezicht moet uitvoeren. Daarmee wordt de AI-strategie juridisch kwetsbaar, met boetes tot 7% van de wereldwijde omzet.
Dit vraagt om een ander type leiderschap. Het is tijd voor de transitie van Chief Human Resources Officer naar Chief Work Architect: stoppen met het invullen van statische vacatures en beginnen met het ontwerpen van werkstromen waarin mens en machine elk doen waar ze het beste in zijn.
De Industriële Revolutie slaagde omdat we werk durfden te veranderen. De AI-revolutie slaagt alleen als we stoppen met het tellen van koppen en beginnen met het ontwerpen van menselijke potentie. De vraag is niet wat AI kan overnemen, maar welk menselijk talent jij nu buitensluit – en je straks keihard nodig hebt.
