Het coalitieakkoord en de arbeidsmarkt: “Werk wordt de basis van sociale zekerheid”
Het kabinet wil dat werk meer dan ooit de basis wordt van sociale zekerheid. Mensen moeten sneller aan het werk blijven of weer aan het werk komen, dichter bij huis en met meer regie in de regio. Welke rol heeft de uitzendbranche daarin?
“Wij zijn blij dat het kabinet echt werk wil maken van de hervorming van de arbeidsmarkt,” zegt Myron von Gerhardt, senior adviseur Public Affairs bij de ABU. “Dat komt in het coalitieakkoord veel nadrukkelijker naar voren dan in de afgelopen jaren. Je ziet dat het kabinet echt zoekt naar manieren om de arbeidsmarkt van het slot te halen.” Er moet veel gebeuren, de arbeidsmarkt heeft groot onderhoud nodig, constateert hij. “Uitkeringsgerechtigden en werkenden komen niet altijd makkelijk aan passend werk, te veel mensen staan langs de kant, werkgevers ervaren drempels om mensen (vast) in dienst te nemen en overstappen tussen sectoren blijven beperkt. Het kabinet wil die blokkades wegnemen.”
“Het kabinet zoekt naar manieren om de arbeidsmarkt van het slot te halen.”
Myron von Gerhardt, senior adviseur Public Affairs bij de ABU
Werk beste sociale zekerheid
In het akkoord is een verschuiving in het denken over sociale zekerheid te zien. Werk wordt nadrukkelijker gepositioneerd als de primaire route naar bestaanszekerheid. Niet een uitkering, maar duurzame deelname aan werk moet de basis zijn. “Je ziet echt de ambitie om mensen sneller aan werk te helpen én te houden,” vervolgt Von Gerhardt. “Uiteindelijk gaat het erom dat mensen niet alleen nu een goed inkomen hebben, maar ook over 10 jaar nog aan het werk zijn. Dat het kabinet kiest voor werk als basis van sociale zekerheid, vinden wij als ABU een goede ambitie.”
Meer van-werk-naar-werk is noodzakelijk
Een tweede duidelijke lijn in het akkoord is een snellere beweging van-werk-naar-werk, concludeert Von Gerhardt. “In Nederland zie je veel minder intersectorale mobiliteit dan in andere Europese landen,” zegt hij. “Terwijl de arbeidsmarkt van de toekomst juist vraagt dat we vaker over sectorgrenzen heen bewegen. Daar ligt een groot vraagstuk voor de komende jaren.”
Door automatisering, robotisering en innovatie zullen sommige banen verdwijnen of ingrijpend veranderen. Tegelijkertijd zijn er sectoren waar de tekorten de komende jaren alleen maar verder oplopen, zoals de zorg, de bouw, het onderwijs en de energietransitie. “Dan moet je dus organiseren dat mensen op tijd de overstap kunnen maken,” zegt hij. “Niet pas als hun baan al verdwenen is, maar eerder.”
Uitzendbranche onmisbaar voor mobiliteit
Het akkoord zet daar eerste stappen in, constateert hij. “Het kabinet wil investeren in een leven lang ontwikkelen. Er komt een nieuwe regeling voor tekortsectoren en kansrijke beroepen. Bovendien wil men toe naar een stelsel van individuele leerrechten. Dat laatste kan erg helpen om meer dynamiek op de arbeidsmarkt te krijgen.”
“Daarnaast zet het kabinet in op samenwerking tussen gemeenten, UWV en sociale partners in de arbeidsmarktregio’s. “Dat is een goede zaak,” aldus Von Gerhardt. “Maar het is opmerkelijk dat de rol van de uitzendbranche in het coalitieakkoord niet expliciet wordt genoemd. Als je echt een mobiele arbeidsmarkt wilt, dan kan dat niet zonder de uitzendsector. Onze kracht zit in mensen aan het werk helpen, in het begeleiden van-werk-naar-werk en in het overbruggen van sectorgrenzen. Op dat vlak hebben we een bewezen track record.”
Die rol begint al bij de voorkant van de arbeidsmarkt. “Alleen de WW-duur verkorten is niet genoeg,” benadrukt hij. “Dan hebben mensen alleen korter recht op een uitkering, maar zijn ze nog niet sneller aan het werk. Je moet juist de expertise van gemeenten, UWV en uitzendorganisaties samenbrengen.” Op sommige plekken in het land gebeurt dat al, maar lang niet overal, constateert hij. “Daar ligt voor de ABU en zijn leden een duidelijke opdracht: laten zien welke kennis en expertise de branche in huis heeft en hoe die concreet kan bijdragen aan een beter werkende arbeidsmarkt.”
De belangrijkste maatregelen uit het coalitieakkoord
- Een activerende WW, die in het begin hoger is en korter van duur.
- Van-werk-naar-werk wordt gestimuleerd.
- Toewerken naar een stelsel van individuele leerrechten.
- Loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar maken voor ondernemers.
- Werkgevers moeten gaan zorgen voor huisvesting van arbeidsmigranten.
- Uitzendverboden blijven een stok achter de deur.
Wendbaarheid voor ondernemers en werkzekerheid voor werknemers
Een ander thema in het coalitieakkoord is de balans tussen zekerheid voor werknemers en wendbaarheid voor ondernemers: flex is te flex en vast te vast. “Die balans wordt vaak genoemd, maar is in het akkoord nog nauwelijks uitgewerkt,” zegt hij. “De afgelopen jaren lag de nadruk sterk op zekerheid voor mensen en dat is ook begrijpelijk. Maar je kunt die zekerheid alleen daadwerkelijk versterken als je het voor werkgevers ook aantrekkelijker maakt om mensen in dienst te nemen en te houden.”
Vooral voor mkb-bedrijven is dat een belangrijk punt. Von Gerhardt: “Het kabinet werkt aan voorstellen om de loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers. Daarnaast wil het de administratieve lasten beperken, bijvoorbeeld in de Wet verbetering poortwachter.” Goede ambities, maar het valt of staat volgens Von Gerhardt met de uitwerking. “Al heel lang wordt er gezegd dat vast minder vast moet worden, maar echte stappen blijven vooralsnog uit. De arbeidsmarkt moet niet alleen mobieler worden voor werkenden, maar ook werkbaarder voor werkgevers.”
In het coalitieakkoord is verder te lezen dat er een nieuwe zelfstandigenwet gaat komen die zelfstandigen meer zekerheid moet bieden, vertelt hij. “Het is een goede zaak dat het rechtsvermoeden van werknemerschap wordt ingevoerd voor een loon onder de 37 euro. Maar de rest van de wet is nog niet uitgewerkt, dus is het afwachten hoe dat uitpakt.”
Huisvesting arbeidsmigranten blijft knelpunt
Ook op het dossier arbeidsmigratie ziet Von Gerhardt een herkenbare koers: er wordt voortgebouwd op de adviezen van de commissie-Roemer en het SER-advies Arbeidsmigratie naar waarde. “Het grote knelpunt is en blijft huisvesting,” zegt hij. “Het is goed dat het kabinet dat in kaart wil brengen en werk en huisvesting wil scheiden, maar dat alleen is niet genoeg. Je moet ook de instrumenten inzetten om ervoor te zorgen dat die huisvesting er echt komt.” Daarvoor is volgens hem meer regie vanuit het Rijk nodig, bijvoorbeeld met duidelijke streefgetallen per regio. “Anders blijft dezelfde spanning bestaan: gemeenten willen wel de bedrijvigheid, maar niet de verantwoordelijkheid nemen voor de huisvesting die daar onvermijdelijk bij hoort. Je kunt werk en huisvesting pas echt scheiden als er voldoende huisvesting wordt aangeboden.’’
Daarnaast houdt het kabinet uitzendverboden als stok achter de deur, voor sectoren met hardnekkige misstanden. “Voor ons als branche is het niet te verkroppen dat de overheid nu met uitzendverboden komt, terwijl diezelfde overheid de handhaving van de Wtta (red. Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten) nog niet op orde heeft. Een uitzendverbod is volstrekt contraproductief. Want als je malafide partijen niet effectief aanpakt, speel je die malafide partijen met een uitzendverbod juist in de kaart. De focus moet liggen op een veel striktere handhaving bij invoering van de Wtta op 1 januari 2027.”
Van woorden naar daden
Met dit coalitieakkoord legt het kabinet een duidelijke visie neer, concludeert Von Gerhardt. “De ambities zijn er, maar er zijn nog veel vraagtekens over de concrete uitwerking,” zegt hij. En er is het risico dat noodzakelijke maatregelen te lang op zich laten wachten. “De uitwerking van de plannen wordt voor een belangrijk deel bij de sociale partners neergelegd. Daarmee legt het kabinet veel verantwoordelijkheid bij de polder. Vervolgens moeten er ook nog meerderheden worden gevonden in beide Kamers. Hoe snel gaat dat?”
Zijn oproep aan het kabinet is daarom helder: laat het niet bij mooie woorden. “Laten we echt aan de slag gaan. En toewerken naar een arbeidsmarkt die minder om de contractvorm draait en meer is gericht op duurzame loopbanen. Een arbeidsmarkt waarin beweging niet als risico wordt gezien, maar als voorwaarde voor zekerheid. En een arbeidsmarkt waarin de uitzendbranche, niet aan de zijlijn staat, maar onderdeel is van de oplossing. Wij gaan graag met de minister in gesprek over de uitwerking van de plannen en willen daar met elkaar onze schouders onder zetten,” besluit Von Gerhardt.
