Marjolein ten Hoonte: “Schaf werkloosheid af”
Marjolein ten Hoonte is directeur Arbeidsmarkt en Society Impact bij Randstad Groep Nederland en analyseert trends en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Zij vindt dat het huidige arbeidsmarktsysteem niet langer voldoet in onze krappe arbeidsmarkt.
“De manier waarop we werk organiseren stamt uit een tijd waarin arbeid ruim voorhanden was. Werkgevers konden relatief eenvoudig mensen ontslaan en later weer nieuwe werknemers aannemen. Maar die realiteit bestaat niet meer en werkt ook niet meer in een krappe arbeidsmarkt. Mijn idee is daarom dat we stoppen met het klassieke model: eerst werk, dan ontslag en daarna werkloosheid. In plaats daarvan kijken we hoe we mensen direct van-werk-naar-werk kunnen begeleiden. Als er bij een bedrijf mensen vrijkomen, moeten we dat niet zien als een probleem, maar als beschikbaar talent. Dat talent kun je – eventueel met bijscholing – ergens anders inzetten. Zo slaan we de periode van werkloosheid over en spreken we niet meer van ontslag, maar van een overstap van-werk-naar-werk. We schaffen de werkloosheid dus af.”
“Krapte is niet alleen een tekort aan mensen, maar een tekort aan anders kijken.”
Marjolein ten Hoonte
Systeemverandering
De voordelen zijn legio: krapte wordt verlicht, talent optimaal benut, werkenden minder afhankelijk van de overheid én een nare loopbaanepisode wordt vermeden. Een ‘ontslagvrije samenleving’ vraagt echter wel om een grote hervorming van het arbeidsmarktsysteem. Ten Hoonte: “Deels is deze verandering al gaande, immers: zo’n 40% van de beroepsbevolking werkt niet meer via een vast contract. Waar het om gaat, is dat we de arbeidsmarkt niet achteruit organiseren, zoals deze ooit was, maar vooruit. De vraag is hoe we zekerheid kunnen bieden, ongeacht de contractvorm. Werkgevers bijvoorbeeld, moeten minder naar functietitels en cv’s kijken en meer naar vaardigheden. Neem een supermarktmanager. Die beschikt over organisatorische en leidinggevende vaardigheden die ook in andere sectoren waardevol zijn. Als het slecht gaat met de supermarkt, kun je samen kijken waar die vaardigheden nog meer nodig zijn, bijvoorbeeld in de zorg, kinderopvang of het onderwijs. Zo bereid je een overstap voor in plaats van dat iemand eerst werkloos wordt. We moeten niet alleen banen organiseren, maar loopbanen.”
Andere houding werkgevers
Voor werkgevers betekent dat ook afscheid nemen van een hardnekkig ideaal: de perfecte kandidaat. “In een krappe arbeidsmarkt kun je niet blijven wachten op het ‘schaap met 5 poten’. Dan kaap je mensen alleen maar bij elkaar weg. Veel slimmer is het om mensen te laten instromen en hen te laten leren. Arbeidsmarktkrapte wordt nog te vaak gezien als een simpel tekort aan mensen. Maar krapte heeft ook te maken met de manier waarop organisaties omgaan met talent, en de bereidheid hebben om in potentieel te investeren. Ouderen vinden moeilijk werk, jongeren hebben moeite om binnen te komen en mensen met een andere achtergrond worden vaker buitengesloten. Daar laten we dus talent liggen.”
Vrij reizen over de arbeidsmarkt
In een krappe arbeidsmarkt wordt het volgens Ten Hoonte steeds minder vanzelfsprekend dat talent exclusief bij 1 organisatie hoort. Schaarse specialisten zouden bijvoorbeeld ook door meerdere organisaties kunnen worden ingezet. “Neem een Chief Information Officer. Als die schaars is, kun je overwegen om zo’n professional voor meerdere organisaties te laten werken. Maar werkgevers denken nog steeds dat talent van hen is, van hun organisatie. Zo is alles ingericht. Maar we moeten het juist mogelijk maken dat professionals vrij kunnen reizen over de arbeidsmarkt. Nu zegt de werkgever: kip, ik heb je, jij bent voor mij. En in de toekomst zeggen we: nee. Ik ben niet van jou. Ik ben van mezelf. Ik kom naar jou toe. En dat betekent dat ik niet al mijn arbeidsvoorwaarden bij jou stal, maar dat ik dat ergens beleg. Zo wordt het veel makkelijker voor werkenden om steeds een volgende stap te zetten in hun loopbaan en nooit meer stil te staan.”
Zo’n vrije reis over de arbeidsmarkt kan mede mogelijk worden gemaakt door intermediairs zoals uitzenders: “Je kunt een partner van talent zijn en zeggen: wij zorgen dat je administratie goed geregeld is, je verzekeringen, je bijscholing. En als je huidige werk stopt, vinden we een nieuwe opdrachtgever. Dat noemen we unbundling of the job: het uitpakken van de traditionele baan, het vaste contract. Zaken als opleiding, verzekering en administratie organiseer je niet langer volledig via 1 werkgever, maar rondom het individu.”
Regionale werkcentra
In die fundamentele verschuiving van werkloosheid naar mobiliteit kunnen regionale werkcentra een belangrijke rol spelen, meent Ten Hoonte. “Maar we moeten wel oppassen dat we mensen die helemaal geen grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben, met publiek geld opnieuw naar werk gaan begeleiden. Die publieke euro moeten we reserveren voor mensen die dat echt nodig hebben. Voor opleidingen bijvoorbeeld. Want het gaat erom, dat een arbeidsmarkt iedereen ruimte moet bieden. Ik hoop dat we een samenleving blijven waarin ook plek is voor mensen die echt niet mee kunnen. Dat we hen een waardig bestaan bieden.”
