Hoe bouwen we een arbeidsmarkt waarin iedereen altijd kan meedoen?
Nooit meer stilstaan
‘Activering’ is het sleutelwoord in de plannen voor de arbeidsmarkt. Om de aanhoudende krapte aan te pakken, moeten we onbenut talent sneller en beter inzetten. 3 experts over wat dat betekent voor werkenden en (uitzend)werkgevers. “We hebben een arbeidsmarkt nodig die iedereen ruimte biedt en waarover professionals zich vrij kunnen bewegen.”
Het arbeidsmarktbeleid verschuift steeds nadrukkelijker van inkomensbescherming richting activering. Zo zijn er plannen om de WW korter te maken en de Participatiewet te hervormen. De nadruk komt te liggen op snellere werkhervatting voor degenen die werkloos zijn en het voorkómen van werkloosheid door werkenden soepel van-werk-naar-werk te laten navigeren. Hierbij speelt het Regionaal Werkcentrum, dat vanaf dit jaar in alle 35 arbeidsmarktregio’s actief is, een belangrijke rol.
Irmgard Borghouts: “We moeten zorgen dat iedereen veilig kan oversteken”
Irmgard Borghouts is bijzonder hoogleraar HRM & Sociale Zekerheid aan Tilburg University. Zij pleit voor een structureel systeem dat ervoor zorgt dat iedereen mee kan doen, meer focus op preventie en extra aandacht voor mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie.
“Werkzekerheid vraagt om een systeem dat werkloosheid voorkomt.”
Irmgard Borghouts
“De huidige ‘activeringstrend’ op de arbeidsmarkt is niet nieuw,” zo merkt Borghouts op. “In de jaren 80, onder premier Lubbers, werd ook al bezuinigd op sociale verzekeringen. En korter geleden, tijdens de financiële crisis en later de coronacrisis, zag je dat er in allerijl teams werden opgetuigd om mensen van-werk-naar-werk te brengen – wat overigens goed lukte. Maar we moeten niet pas in actie komen als het huis in brand staat. We moeten zorgen voor een structureel systeem dat ervoor zorgt dat iedereen duurzaam kan meedoen op de arbeidsmarkt. Dit zijn we ook aan onze kinderen en kleinkinderen verplicht, want anders krijgen zij het zwaar.”
Borghouts gebruikt de metafoor van het zebrapad. Zo’n veilige oversteekplek zou er voor iedereen moeten zijn, vindt ze; werkenden in vaste of tijdelijke dienst, mensen met een beperking, zzp’ers, et cetera. Hoe zorgen we daarvoor? Borghouts: “Er zijn 3 pijlers: inkomensbescherming, re-integratie/participatie en preventie. Participatie en inkomensbescherming zijn belangrijk. Sommigen durven die oversteek nu niet te maken. Mensen in de WIA bijvoorbeeld, zijn bang voor inkomstenverlies. De regelingen zijn te complex. Maar het belangrijkste nu is preventie. In een tijd van sterke vergrijzing moeten we ervoor zorgen dat mensen duurzaam aan het werk kunnen blijven. Als we niet inzetten op preventie, kunnen jongeren het straks niet volhouden.”
Weerbaarheid
“Het doel is werkzekerheid,” zo vervolgt Borghouts. “We moeten een infrastructuur bouwen die werkloosheid voorkomt en mensen weerbaar maakt. Dat vraagt iets van werkgevers. Het vraagt om een leercultuur, om aandacht voor inclusiviteit en om samenwerking: bedrijven moeten elkaar beter weten te vinden om transities van-werk-naar-werk beter mogelijk te maken.” Het vraagt ook om meer inclusieve hr: “Hr richt zich nu vooral op vaste werknemers. Maar waarom zou bijvoorbeeld een zzp’er geen opleiding mogen volgen? Je moet ervoor zorgen dat iedereen die voor jou werkt, met meer bagage vertrekt dan hij kwam.”
Werkzekerheid is ook een verantwoordelijkheid van (potentiële) werkenden zelf, die zich moeten blijven ontwikkelen: “Daarbij moeten we meer oog hebben voor individuele behoeften. Niet iedereen kan of wil de schoolbanken in. Je kunt ook leren op de werkplek en daarvoor microcredentials toekennen. En meer oog hebben voor skills in plaats van diploma’s.”
Regionale werkcentra
De regionale werkcentra die nu worden opgezet, zijn een goede stap, vindt Borghouts. “Maar dit heeft tijd nodig. Het vraagt dat alle partijen over hun eigen schaduw heenstappen en zich realiseren dat de kosten voor de baten uitgaan. Het is ook belangrijk dat alle benodigde kennis samenkomt en benut wordt in deze werkcentra. Uitzenders, die unieke kennis hebben over zowel werkzoekenden als opdrachtgevers, kunnen een brugfunctie vervullen. Betrek álle mogelijke partijen die een bijdrage kunnen leveren, breidt de netwerken uit.”
Beloning
In een activerende arbeidsmarkt, verdienen mensen met een kwetsbare positie extra aandacht, meent Borghouts. “Er moet een goed vangnet zijn, dus we moeten uitkijken met louter bezuinigen op sociale zekerheid. Als iemand een stap maakt en dat zebrapad over durft te steken, moet dat ook beloond worden. Het kan niet zo zijn dat je er dan op achteruitgaat als het na verloop van tijd toch niet meer lukt. Vroeger hadden we een bepaald type Melkert-banen, waarin mensen sociaal geactiveerd werden. We investeerden in deze groep, het hielp hen verder. Toen werd de regeling wegbezuinigd. Ik ben ervan overtuigd dat een deel van de mensen dat nu langs de zijlijn staat, uit die groep komt. Goedkoop is dus duurkoop.”
